Atlas Okyanusu’nun volkanik adası İzlanda, nefes kesen doğal güzellikleri, kuzey ışıkları ve canayakın insanları ile meşhur. Öyle ki, İzlanda 2016 yılında Dünya Ekonomik Forumu tarafından dünyanın en arkadaş canlısı ülkesi seçildi. Ne yazık kii ülke ekonomisini neredeyse iflasın eşiğin getiren ve bu gözalıcı kimliğin üzerine adeta kara bir leke gibi düşen bir şey var: 2008 İzlanda bankacılık krizi.

2008 yılında İzlanda’nın en büyük üç özel bankası çöktü ve Borsa tek gecede %80 değer kaybı ile sarsıldı. 2001 yılındaki bankacılık deregülasyonundan itibaren, varlık enflasyonu ve kötü aktifler sorunu ile geçen yıllar, GSYİH’nın 10 katı bir ulusal borca neden oldu ve nihayetinde, bankalar dünya tarihinde en büyük tekil bankacılık çöküşüne yol açan bir temerrüde düştü. Ekonomi uçurumun kenarında ilerlerken, hükümet ekonomiyi canlandırmak ve İzlanda kronunu tekrar istikrara kavuşturmak amacıyla acil önlemler almayı kararlaştırdı.

Tüm bu hengameden yaklaşık 10 yıl sonraki İzlanda ise, bir Avrupa başarı öyküsü olarak anılıyor. Öyle ki, İzlanda 2017 yılında OECD üyesi ülkeler arasında en hızlı büyüyen ekonomisi oldu. Bu büyümenin mimari ise, özellikle HBO TV dizisi Taht Oyunları sebebiyle yaşanan turizm patlaması.

İzlanda’daki buzulların, göllerin ve milli parkların birçoğu, “duvarın ötesindeki topraklar” için biçilmiş kaftan görevi görüyor. Dizinin her geçen yıl artan popülaritesi ile dünyanın dört bir yanından gelen kalabalık hayran kitlesinin popüler çekim yerlerini ziyaret etmesiyle birleşince, turizmde ciddi artışlar yaşandı. Öyle ki, Izlanda, 2017 yılınnda 2,1 milyon ziyaretçi ağırladı. Bu 2016 yılında bir önceki yıla göre %40 artış anlamında geliyor, ki bu artış 2015 yılı için %30 idi. Sonuç olarak, gelişen turizm sektörü, ülkenin son zamanlardaki ekonomik büyümedeki ivmenin esas nedeni olarak kabul ediliyor. İzlanda ekonomisi, 2016 ve 2017 yıllarında bir önceki yıla göre sırasıyla % 7,4  ve %4.0 oranında büyüdü. FocusEconomics şu anda İzlanda ekonomisinin 2019′ da% 3,9 ‘luk bir büyüme kaydetmesini öngörüyor. Bu rakam geçtiğimiz iki seneden daha yavaş bir büyümeyi işaret etse de, hala kayda değer bir ivme.

Yinede bu madalyonun iki yüzü var. Ekonomi her ne kadar turizm sektörünün desteğini arkasına alarak emin adımlarla büyümeye devam edip, İzlanda Krona’sını Bloomberg’in tabiriyle ‘Taht Oyunları’nın dünyanın en gözde para birimi’ ilan ettiği bir başarı grafiğine taşısa da, hızla değer kazanan Krona konusunda İzlanda Merkez Bankası temkinli. Sedlabanki, Krona’daki değer artışının, ülkenin enflasyon hedeflerini ıskalayıp ihracatı azaltabileceği endişesi ile bu ivmeyi yavaşlatmak için büyük çaba sarf etti. Ancak, çeşitli oranlarda faiz indirimleri, sermaye kontrollerinin kaldırılması ve döviz alımları gibi pek çok çabaya rağmen,  paranın değer kazanması frenlenemedi.

Gerçekten de zaman, turizm sektörüne dair korkuları haklı çıkardı. Balıkçılık endüstrisinin çıktısı artan kronun gücüne bağlı olarak geriledi. Turizm,  konut ve kira fiyatlarını arttırdı ve artan talebe bağlı olarak genel yaşam maliyeti ciddi oranda etkilendi. DAhaısı IMF, ekonominin son yıllardaki iyi gidişatına rağmen, bu tip bir gelişmenin beraberinde getirdiği risklerin altını çizerken, Merkez Bankası Başkanı ekonomik büyümenin hızının kaygı verici olduğunu belirtti.

Turizm sektörü verilerine göre ülkeyi 2017 yılında 2,1 milyon kişi ziyaret etti. İzlanda’nın 2017 nüfusunun 340 bin civarında olduğunu düşünürsek, bu oranda bir turist akışının kamu hizmetlerini ve altyapısına ne denli bir yük getirdiğini hayal edebiliriz. Dahası, ülkenin ücra ve yaban köşelerini keşfe çıkan ve kurtarılması gereken turistlere dair raporlar var. Sürekli yoğun olan halk tuvaletleri sorun yaratırken, sağlık sistemi ise ülkedeki insanların taleplerini karşılarken sorunlar yaşıyor.

Tüm bunlara rağmen, turizmin ülke ekonomisi için önemi ve onu krizin ortasından nasıl çıkarıp aldığını hatırda tutmakta fayda var. Turizm, bir nevi, ‘Kralların’ emri ile ülkenin tam da ihtiyacı olduğu zamanda ortaya çıkıp onu kurtaran şeydi. Turizm, uzun vadede yabancı turistler için daha pahalı hale gelen, haliyle talebi azaltarak fiyatlarda düşüş sağlayacak yapısı ile, turizmin ülkenin ekonomi büyümesi ve Krona’sı üzerinde üzerinde baskısından ötürü endişelenleri rahatlatacaktır.

Bu noktadan itibaren İzlanda’nın bir denge kurabilmesi önemli. Bununla birlikte ve belki de en önemlisi, İzlanda ekonomisinin yakında herhangi bir zamanda ‘kışın gelişi’ tehlikesi gözükmemesi.

Not: Brian Down’un The Icelandic economy and Game of Thrones: Just what the maester ordered yazısının değerlerinin güncellenmiş ve derlenmiş halidir. İtalik ve kalın yazılar çevirene aittir.