Sosyal medya trolleri ile ChatGPT son zamanların en popüler temaları. Ben de dayanamadım ChatGPT’ye şunu sordum:

Ne tür insanlar sosyal medyada ya da WhatsApp gruplarında diğer insanları vb. trollemeye eğilimlidir?

Bana şu cevabı verdi:
Trollerin, sosyal medyada diğer insanları trollemeye eğilimli olan birçok farklı nedeni olabilir. Ancak, bazı insanlar bu davranışları sergilemeye daha eğilimlidirler. Bu kişiler şunları içerebilir:

1. Dikkat arayanlar
2. Öfke yönetimi sorunu olanlar
3. Siyasi ya da ideolojik görüşleri aşırı olanlar
4. Mizah anlayışı farklı olanlar
5. Kendine güveni olmayanlar

Üstteki beş maddeyi iki grupa ayırabiliriz sanırım. Başkalarını ezme, kendini üstün görme ya da sürekli ilgi çekme arzusuyla trolleşen insanlara, üstünlük kompleksliler; kendine güvenmeyen, pasif agresif şaka ve yorumlarla kendisini ‘normal’ ile konumlandırmaya çabalayanlara da aşağılık kompleksliler diyebiliriz.

Böyle ikili sınıflandırmalar, cinsiyet gibi biraz spektrum içerir muhakkak. İki uç arasında salınım yapar dururuz hayat boyunca. Öyle gözüküyor ki, bu iki uçta yer alıp ‘psikolojik sıkışmışlık‘ yaşayan bazı insanlar ChatGPT’ye göre de trolleşmeye meyilli.

Etimolojik açıdan da trol yukarıdaki sıkışmışlığı işaret ediyor aslında:

İskandinavya efsanelerine göre toplumun huzurunu kaçıran, antisosyal, çirkin, sorun çıkaran, huysuz bir cindir trol. Sıkıntı ve sıkıntılı bir yaratık yani. Belli ki ‘toplumsal normal’ın dışında olan tiplerden bazıları, şıkışmış dünyalarını rahatlatmak için tarih boyunca bir şekilde ‘arıza’ çıkarmış, dikkat çekmiş ve halk da bunları ‘efsanaleştirmiş’.

Modern zamanlardaki ‘cin olup ‘ adam çarpmaya çabalayan sosyal medya trollerin de durumu da Nordik atalarından pek farklı değil. Bir yandan saklanmaya çabalanan eciş-büçüşlük, bir yandan da öyle ya da böyle bir grupta (sorun çıkaran bir) ilgi odağı olmanın egosu. Instagram, twitter, ekşisözlük gibi platformlardaki anonimlik konforu ya da fenomenlik arzusu tam da bu iki noktaya karşılık geliyor. Trol arkadaşımız, bu tip dijital ortamlarda alternatif kimlikler ya da kimliksizlikler yaratabiliyor. Ve eski atalarından farklı olarak, mahallenin ucubesi olmaktansa, komplekslerini başkaları üzerinden tatmin edip ‘mahallenin muhtarı‘ olabiliyor. Sanırım sosyal medyanın trol yuvası olmasının sebeplerinden biri, ‘Nordik ucubeliği’ bir tür fenomen ya da mafyatik bir anonimliğe dönüştürebilme gücü.

Peki ya WhatsApp gruplarındaki trol arkadaşlarımız? Onların motivasyonu ne olabilir?

Zira WhatsApp grupları genel olarak çevrimdışı mahalleye bir şekilde dokunabilen organik bağlardan oluşuyor. Bizi yakından tanıyan birisine grup üzerinden ‘trollük’ yapmaya kalkarsak, yarın o kişi ile yüzyüze geldiğimizde, idealize edilmiş kimliğimiz ya da kimliksizliğimiz boşa çıkabilir. ‘Cin’ olup dışlanırız yani. Bu nedenle ‘dijital köy kahvesi‘ formundaki, aile ve dost gruplarımızdan oluşan ve çevrimdışı hayatımızla iç içe olan bağların odak noktası WhatsApp grupları, trollerin kendini göstermesi için biraz verimsiz arazi.

Dunbar gibi araştırmacılara göre, bu tip trol-savar toplumsal bağlar, çevrimdışı mahallede 150 kişiden sonra zayıflıyor. Bir başka deyişle, troller için bereketli dijital ortamlar, ortak (b)ilgi alanı vesilesiyle kurulmuş, 150 kişiden fazla üyesi olan WhatsApp grupları olsa gerek. Bu tip gruplar, doğası gereği diğer sosyal medya platformlarına benzer çalışıyor. Yani yepyeni kimlikler yaratacak kadar esnekler ve üyelerinin pek çoğu birbirini pek de tanımıyor. Ancak öte yandan WhatsApp gruplarında trollük yapan insanları mimleyabilmemiz epey kolay. Çünkü troller WhatsApp gruplarında diğer platformlarda olduğu gibi,anonimlik ya da fenomenlik gibi bir zırha giremiyor. Trolümüz bu gruplarda istediği kadar takma isimle, resimle ya da kimlikle icraat göstersin, fark etmiyor, mimlenmiş trolümüz bir anda ‘cinleştirebiliniyor‘. Haliyle dijital trolümüz ‘çevrimdışı mahallede’ giderek ‘trollüğü ile tanınır hale geliyor‘.

Çevrimdışı mahallede cinliği ile tanınma zaafından ötürü, WhatsApp trolümüz, Twitter ya da ekşisözlük’te yapabildiğinin aksine, ‘psikolojik sıkışmışlığını’ aşağılık ya da üstünlük kompleksli davranışlarla gideremiyor. Trolümüz, istediği kadar dikkat çekmeye çalışsın, kendini önemsiz hissetirenlerle dalga geçsin, egosunu ‘üstün gördüğü insanları’ ezerek ayakta tutmaya çabalasın, dijital tartışmalarda öfkeli çıkışlar yapsın ya da ideolojik mevzularda kendi gibi olmayanları küçümsesin fark etmez; tatmin olamıyor. Haliyle WhatsApp grupları trollüğünde bir döngüye girip, şiddeti daha da artan psikolojik sıkışmışlıklara hapsoluyor. ‘Dijital bir muhtar’ olmak şöyle dursun, dijital ve çevrimdışı mahallede ancak ‘garip’ bir cin rutbesine erişebiliyor. Dahası WhatsApp gruplarında aslan kesilen troller, çevrimdışı ortamda (trollediği ile yüzleşince) kuzulaşıyor.

Sosyal medya trolleri az çok bilinen bir fenomen.

ChatGPT bile kendisi hakkında çeşitli analizler yapabilecek kadar farkında olan bitenin. Muhakkak ki ChatGPT’nin sosyal medyadaki trollüğe dair epey bir ‘dijital gözlemi var’. Ancak çevrimdışı ve dijital mahalleyi aynı anda bizzat yaşayanlar bizler için, zannediyorum ki WhatsApp gruplarındaki trollerden öğreneceğimiz pek çok şey var. Keza bu troller, kendilerine ve çelişkilerine dair pek çok şey gözlemleyebileceğimiz ara evrimsel bir tür gibi. Sosyal medyadaki, aşağılık ve üstünlük komplekslerini başkaları üzerinden tatmin edip, cin olmaktan kurtulmayı anonim ve fenomen hallere girip başaran rol model trol akrabalarından epey farklılar. Onlar, gözümüzün önünde eciş-bücüş birer organizma olarak kendilerince cin olup adam çarpma oyunları oynarken, bizi de hem güldürüp hem düşündürebilen özel yaratıklar.

Dip not:

ChatGPT’nin tam cevapları için:

1. Dikkat arayanlar: Bazı insanlar, sosyal medyada dikkat çekmek veya ilgi odağı olmak için trollerleme davranışları sergilerler.
2. Kendine güveni olmayanlar: Kendine güveni olmayan insanlar, diğer insanları aşağılamak veya küçük düşürmek gibi trollerleme davranışları sergileyerek kendilerini daha güçlü hissedebilirler.
3. Öfke yönetimi sorunu olanlar: Bazı insanlar, öfke yönetimi sorunları nedeniyle sosyal medyada diğer insanları trollemeye eğilimlidirler. Bu kişiler, öfkelerini kontrol edemedikleri için saldırgan davranışlar sergileyebilirler.
4. Siyasi ya da ideolojik görüşleri aşırı olanlar: Bazı insanlar, siyasi veya ideolojik görüşleri nedeniyle diğer insanları trollemeye eğilimlidirler. Bu kişiler, farklı görüşlerden olan insanlara karşı saldırgan davranışlar sergileyebilirler.
5. Mizah anlayışı farklı olanlar: Bazı insanlar, farklı bir mizah anlayışına sahip oldukları için diğer insanları trollemeye eğilimlidirler. Bu kişiler, şaka yapmak veya mizah yapmak için bile olsa, diğer insanların duygularına zarar verebilecek davranışlar sergileyebilirler.